De kampsouvenirs van Neeltje Krijthe

Een eenvoudig plastic album met foto’s, brieven en knipsels, een gestencild A5-boekje – de kampsouvenirs van Neeltje Krijthe bezitten weinig uitstraling. Maar vlakbij ligt ook de Israëlische onderscheiding Yad Vashem.

De tweelingzussen Neeltje en Eltien Krijthe, geboren in 1909 in Den Haag, waren na hun afstuderen aan de Landbouwhogeschool in 1934 allebei in Wageningen aan de slag gegaan in het landbouwkundig onderzoek. Ze woonden op de historische boerderij Wolfswaard, Aan de Rijn 12; daar huurden ze de etage met een eigen voordeur. Eind 1942 namen ze twee joodse onderduikers op, Marietje Stoppelman (25) en haar broer Theo (24), uit Amsterdam.
Dat gaat een hele tijd goed, maar dan begint zich beneden hen op de Wolfswaard een hoop ondergronds verzetswerk te concentreren. Er werden wapens opgeslagen, er werd een radiozender gebouwd, afgeschoten piloten vonden er onderdak en werden vandaar over de Rijn gezet. Meer dan eens komt de Sicherheitsdienst poolshoogte nemen. Op 20 mei 1944 om 5 uur ’s morgens is het raak. De zussen worden in kamp Vught geïnterneerd. Ze hebben er ruim vier maanden voor Philips gewerkt, totdat de Engelsen met de operatie Market Garden te dicht in de buurt kwamen. 

In vrouwenkamp Ravensbrück begon de ellende van het kampleven pas echt: het sadistische getreiter van de bewakers, het eeuwige op-appel-staan, en vooral het steeds nijpender gebrek aan eten, drinken en hygiëne. Uit de Vughtenaren werd in Ravensbrück een ‘Philips Kommando’ gevormd, dat vervolgens direct werd doorgesluisd voor tewerkstelling bij Siemens in het oostelijk gelegen Reichenbach. Daarbij moet Neeltje haar zus Eltien achterlaten. “Het werden 50 uitgezochte vrouwen, ik was erbij, mijn zuster niet, die had angina. Protest van onze kant hielp niet, we werden gescheiden, ik zag haar nooit weer”.

Vanuit het kamp bij Reichenbach trokken de vijftig vrouwen bijna vijf maanden lang elke dag naar de fabriek van Siemens. Maar de natuurliefhebster Neeltje zag toch nog een dagelijkse verrassing: “halverwege ons pad naar de fabriek een prachtige berk”.
Toen de Russen tot vlakbij waren genaderd werd het kamp ontruimd. Het Philips Kommando werd via het nog nabrandende Dresden naar het Westen versleept om in Minden opnieuw voor Siemens te gaan werken. Ondanks alles wist Neeltje toch nog van de lente te genieten,  “lopend naar de fabriek, langs een prachtig pad, bloeiende els, hazelaar en overal viooltjes”. Het was er veilig en gewerkt hoefde niet te worden, want er waren geen onderdelen voorhanden. Na vier weken stonden de Amerikanen voor Minden. De gevangenen wachtte een nieuwe deportatie, nu weer oostwaarts, naar de ondergrondse Volkswagenfabriek in Fallersleben. Weer een week later moesten ze ook daar weer weg, naar Salzwedel. Daar heerste inmiddels een en al chaos. Er waren zelfs nauwelijks bewakers meer.

Ziek, maar levend
Op 14 april werd het kamp bevrijd. Neeltje was zo ziek dat ze tot 1 mei in een ziekenbarak moest liggen. Begin juni, ruim een jaar na haar arrestatie kon ze eindelijk per ambulance naar haar ouders in Bennekom. “Ziek, maar levend”, zoals ze zelf nuchter vaststelt. Haar zus is voorgoed vermist. Ook haar onderduiker Theo Stoppelman is nooit teruggekeerd. Marietje Stoppelman heeft het overleefd. Met haar is Neeltje altijd bevriend gebleven. Zij reisden in 1973 ook samen naar Jeruzalem, waar Neeltje de onderscheiding Yad Vashem in ontvangst mocht nemen. Pas bij die gelegenheid wilde zij kwijt aan een verslaggever van de Jerusalem Post dat zij en haar zus door verraad in handen van de Sicherheitsdienst waren gevallen. De ware toedracht is nooit opgehelderd.

Piet Aben

VERSLAG VAN KAMPERVARINGEN

Objectnummer: WA 1361
Titel: Hoe de Nazi's met ons sleepten over ongeveer 2000 km. Door: 'Vught 1080'.
Verslag van de concentratiekampervaringen van 'Vught 1080' (Neeltje Krijthe), mei 1944 - juni 1945, met inbegrip van de voorgeschiedenis.
Uitgave: in eigen beheer, ongedateerd (tussen 1975 en 1980)
Afmetingen: lengte 21 cm, breedte 14,8 cm, 38 pagina's 

 

Neeltje Krijthe ontvangt de Yadvashem Medaille

Inloggen   Zoeken