De Historiezaal
De geschiedenis van Wageningen is in het museum niet alleen te zien maar ook te beluisteren met een audiotour. In de Historiezaal en elders in het museum zijn bij tien onderwerpen korte spannende verhalen te horen. Scan de QR code op de vitrine en u hoort een verhaal van ca 2 minuten. Oordopjes zijn bij de balie verkrijgbaar.
De Historiezaal laat – in een notendop- het ontstaan van het landschap en 5000 jaar bewoningsgeschiedenis van Wageningen zien. Wageningen is van oudsher een geschikte plaats geweest om te leven. Maar Wageningen ligt ook op een strategisch belangrijke plek. Zo kende het de eeuwen door veel strijd en oorlogsgeweld.
De eerste bewoners vonden hier vruchtbare grond tussen twee stuwwallen uit de ijstijd, de Grebbeberg en de Wageningse berg. Van deze eerste bewoners, rendierjagers, zijn er bodemvondsten te zien: gereedschap van vuursteen. Maquettes geven een beeld van de eerste boerenwoningen. De audiotour vertelt over de beroemde Koperschat van Wageningen.
Vanwege de strategische ligging op de grens van het bisdom Utrecht en hertogdom Gelre kreeg Wageningen al in 1263 stadsrechten van graaf Otto II van Gelre (en is daarmee ouder dan de stad Amsterdam). Wageningen wordt in de 15e en 16e eeuw een echte vestingstad met een kasteel binnen de stadsmuren, grachten en bolwerken.
De economie van het stadje drijft op landbouw en regionale handel maar ondervindt veel last van de machtsstrijd tussen de bisschop van Utrecht en de hertog van Gelre. Er zijn voortdurend militaire conflicten in de regio met belegeringen en plundertochten
Een imposante maquette van het 17e-eeuwse Wageningen met zijn gracht, stadsmuur, torens en kasteel vormt het middelpunt van de historiezaal van het museum. De maquette is gebouwd naar de panoramakaart van Geelkercken (1654), destijds de officiële cartograaf/landmeter van Gelre.
Na de verwoesting van het kasteel door Franse bezetters in het nationale rampjaar 1672 besloot de kasteelheer uit die dagen, Assueer Torck, tot een ingrijpende reconstructie en inbreiding van het gebouwencomplex. Voor zichzelf zette hij een nieuw woonhuis neer, deels boven op de fundamenten van het vernielde poortgebouw. In de kelder van het museum zijn daarvan nog resten te zien.
De zoon van Assueer Torck, Lubbert Adolph Torck (1687-1758) heeft een bijzonder grote rol gespeeld in de Wageningse geschiedenis. Deze Torck was als politicus en zakenman een figuur van regionale en nationale allure. In Wageningen was hij een aantal keer burgemeester. Hij liet de straten verbeteren, zorgde voor stadsverlichting, liet putten slaan voor veilig drinkwater, zorgde dat er een Latijnse school kwam en liet een indrukwekkend aantal herenhuizen bouwen waarvoor hij rijke lieden aantrok uit zijn omvangrijke netwerk. Torck maakte van het achttiende-eeuwse Wageningen een plaats van allure, een stadje met potentie.
In de tijd, begin 18e eeuw kwam de tabaksteelt op de zandgronden in Wageningen tot bloei, het werd het belangrijkste landbouwgewas. De tabaksteelt en -handel bracht economische groei.
In de 19e eeuw verschijnen er steenovens bij Wageningen. Net als in de landbouw gaat het hier om seizoensarbeid. ’s Winters is er geen werk. Er was grote armoede onder de arbeidersbevolking. Eind 19e begin 20e eeuw komen er sigarenfabrieken en drukkerijen, hier is het hele jaar door werk en de nieuwe bedrijven zorgen voor meer welvaart. Deze bedrijven zijn nu uit de stad verdwenen.
De nieuwe werkgelegenheid zorgde wel voor een toename van de bevolking. Om meer ruimte te krijgen werden de muren en poorten rond de stad gesloopt. Op de wallen werd een stadspark aangelegd. Geleidelijk werden ook nieuwe initiatieven genomen op maatschappelijk en cultureel gebied. Er kwam een HBS, een harmoniegebouw, een schouwburg, een ziekenhuis. De katholieken bouwden een eigen kerk, de joden een synagoge.
In 1876 neemt de geschiedenis van Wageningen een belangrijke wending. De regering kiest ervoor om hier de eerste rijkslandbouwschool te stichten. Opnieuw blijkt de ligging van Wageningen – centraal in het land, omgeven door een grote variatie aan grondsoorten – van doorslaggevende betekenis. Hier konden onderwijs en onderzoek op den duur zo uitgroeien, dat Wageningen een naam is geworden in het hele land en ver daarbuiten. De Wageningen University & Research is nu beeldbepalend voor de stad, een internationaal bekende universiteit met medewerkers en studenten uit de hele wereld.
Door de groei en het succes van de Landbouwhogeschool verwachtte de stad rond 1970 veel extra inwoners. Er werd een heel ambitieus plan gemaakt: een grote moderne woonwijk met meer dan 5000 woningen in de uiterwaarden. Het plan werd in 1976 na veel tumult afgeblazen. In het museum is de unieke maquette van Het Uiterwaardenplan te zien.
Landelijk is Wageningen ook bekend als de plaats waar in 1945 vrede werd gesloten. Het museum heeft in Zaal 40-45 een vaste expositie die daaraan is gewijd. Nadat Wageningen aan het begin en aan het einde van de Tweede Wereldoorlog zwaar was getroffen door het oorlogsgeweld, werd de stad door de Canadese generaal Charles Foulkes uitgekozen om er de Duitse capitulatie te aanvaarden en een uitwerkingsovereenkomst op te stellen waarin de regels staan waaraan de Duitse en geallieerde troepen zich zouden houden. Omwille van de naam vond hij hotel De Wereld daarvoor de beste plek. Met trots noemt Wageningen zich de Stad van de Bevrijding.