Jan van Goyen (Leiden 1596-1656 Den Haag)
Gezicht op Wageningen
Olieverf op doek 68,5 cm x 89 cm
Gesigneerd en gedateerd VGOYEN 1636
Dit is Wageningen, Jan van Goyen heeft de stad met eigen ogen gezien! Het Gezicht op Wageningen uit 1636 is een zeldzaam stuk. Waar kan dit schilderij
beter op zijn plek zijn, dan in de stad zelf. Het is nu te koop.
Tussen 1633 en 1650 reisde Jan van Goyen regelmatig door het aantrekkelijke stuwwallenlandschap van Gelderland en Utrecht.
In zijn zak altijd een klein schetsboekje, waarin hij van alles schetste om dat later te kunnen gebruiken voor zijn schilderijen en tekeningen.
Van Goyen toont op ‘Het gezicht op Wageningen’ de stad vanuit het oosten. Het schilderij heeft duidelijke herkenbare elementen: de ommuurde stad met de Grote Kerk op de markt en het kasteel met het poortgebouw. De stadsmuren en de stadsgracht zijn niet helemaal goed te zien, ze worden aan het gezicht onttrokken door de heuvels ervoor. Aan de horizon ligt de Grebbeberg met het kerktorentopje van Rhenen. Geheel rechts staat de standerdkorenmolen de voorloper van de korenmolens De Eendracht I en II. Het restant van De Eendracht II werd in 1996 afgebroken om plaats te maken voor het appartementencomplex met dezelfde naam.
In dit landschap zijn mensen aanwezig. Op de voorgrond staat een groepje, dat in gesprek is met elkaar. Leuk om te zien is dat er in die tijd ook op het hoofd gedragen werd. Links loopt een marskramer in de richting van de stad, een andere marskramer komt hem tegemoet. Over de hele middenbaan wordt er op het land gewerkt. De korenschoven worden links op een boerenkar geworpen. Deze afgebeelde personen maken dit schilderij zo levendig. Het geeft ons een indruk van de mensen en de bedrijvigheid rondom de stad.
Rhenen, Arnhem en Nijmegen heeft Jan van Goyen vele malen geschilderd. Wageningen is hij niet vergeten, maar heeft hij minder vaak geschilderd. Er is nog een olieverf op paneel uit 1638. Dit werk bevond zich in 1965 nog in de Frits Markus Collectie in New York, maar waar het zich nu bevindt is onbekend. In Leipzig bevindt zich in het Museum der Bildende Künste een ongedateerde olieverfschets op papier, waarop Van Goyen Wageningen vanuit het westen heeft weergegeven. Sinds kort kunnen we aan dit rijtje nog een schets toevoegen. Deze is afkomstig uit ‘Schetsboek 1650/51’. Dit schetsboek nam de schilder mee tijdens zijn reis naar Kleef en Emmerich. Verschillende bladen ervan zijn over de hele wereld verspreid geraakt en terecht gekomen bij musea en privéverzamelaars. Eén tekening werd in 2021 aangekocht door het Museum of Fine Arts in Houston. Deze schets toont zonder twijfel Wageningen, weer gezien vanuit het oosten.
Met deze kennis is ‘Het Gezicht op Wageningen’ uit 1636 een zeldzaam stuk. Waar kan dit schilderij beter op zijn plek zijn, dan in de stad zelf. Laten we de kans om het te verwerven niet voorbij laten gaan!
Jan van Goyen (Leiden 1596 – Den Haag 1656) heeft grote invloed gehad op de ontwikkeling van de landschapsschilderkunst. Hij begon als leerling bij kunstschilders in Leiden en Hoorn. Na een kort verblijf in Frankrijk kwam hij op ongeveer 21-jarige leeftijd in Haarlem in de leer bij Esaias van de Velde (1587-1630), die op dat moment een invloedrijke kunstenaar was op het gebied van vernieuwingen rondom de weergave van het landschap. Het landschap had lang een ondergeschikte rol gespeeld ten opzichte van historische en bijbelse onderwerpen. Geleidelijk aan werd het een gewaardeerd zelfstandig onderwerp. Haarlem was het centrum van deze nieuwe ontwikkeling. Na een opleiding van ongeveer twee jaar keerde Van Goyen terug naar Leiden en in 1632 vestigde hij zich in Den Haag. Het vroege werk van Jan van Goyen toont nog de invloeden van zijn leermeester Esaias
van de Velde. Rond 1630 ontwikkelde hij al zijn eigen kenmerkende stijl: een horizontale beeldstructuur met een evenwichtige opbouw, een lage horizon en een monochroom kleurgebruik van bruin, oker, blauw en grijs. Met deze kleuren verbeeldde hij de atmosfeer, opvallend hierbij is dat ondanks de suggestie van een bepaalde luchtvochtigheid de details in de verte toch goed te zien zijn. Zijn totale oeuvre wordt geschat op meer dan 1200 schilderijen en ongeveer 1500 tekeningen. Naast
het kunstenaarschap speculeerde hij in huizen, land en tulpenbollen. Daar had hij niet veel succes mee
en toen hij op 27 april 1656 overleed liet hij een grote schuld na.